<div id="MiddleColumn_internal"> <p style="text-align: justify; ">सध्या उन्हाळा सुरू झाला आहे. यामुळे खूप मोठ्या प्रमाणावर नियोजनाची गरज भासते व हे नियोजन जर आपण व्यवस्थितरीत्या केले, तर आपल्या ब्राॅयलरचे उत्पन्न मोठ्या प्रमाणात मिळू शकते.</p> <p style="text-align: justify; ">ब्रॉयरल पक्ष्यांना विविध वातावरण, नियोजन, निवास, शारीरिक इत्यादी गोष्टींमुळे ताण निर्माण होतो. त्याचा सरळ उत्पादनावर परिणाम होतो. <br />वातावरणातील ताण म्हणजे सध्या उन्हाळा सुरू झाला आहे. यामुळे खूप मोठ्या प्रमाणावर नियोजनाची गरज भासते व हे नियोजन जर आपण व्यवस्थितरीत्या आत्मसात केले तर आपल्या ब्राॅयलरचे उत्पन्न मोठ्या प्रमाणात मिळू शकते. <br /><br />ब्रॉयलरसाठी ६५.७५ अंश फॅरानाइट हे योग्य तापमान आहे. पण, यापेक्षा कमी किंवा जास्त हवामानातील तापमान ब्रॉयलरच्या शरीरावर परिणाम करते व कोंबड्या या वातावरणात राहू शकत नाही.</p> <h3 style="text-align: justify; ">उन्हाळ्यात ब्रॉयलरच्या शरीरावर होणारे परिणाम</h3> <p style="text-align: justify; ">ब्रॉयलरच्या शरीरावर उन्हाळ्यात खूप मोठ्या प्रमाणात परिणाम होतो. यामध्ये शरीरातून उष्णता मुक्त होण्याचे प्रमाण व शरीरात उष्णता निर्माण करण्याचे प्रमाण या प्रमाणात बदल झाल्यास परिणाम आढळतो. <br />i) पिण्याच्या पाण्याचे प्रमाण वाढते व खाद्य खाण्याचे प्रमाण कमी होते. <br />ii) खाल्लेल्या खाद्यांचे शरीरात वजन वाढीसाठी उपयोग न होता ते वाया जाते व वाढीवर परिणाम होतो. <br />iii) शरीरातील रक्तप्रवाह वेगाने होतो. (हृदयाची स्पंदने वाढतात व वाढ खुंटते.) <br />iv) रोग प्रतिकार क्षमता कमी होते व पक्षी दगावण्याची शक्यता वाढते.</p> <h3 style="text-align: justify; ">विविध तापमानाचा ब्राॅयलर पक्ष्यांवर होणारा परिणाम</h3> <p style="text-align: justify; ">- ---- तापमान ---- होणारा परिणाम <br />i) ---- ६५ अंश फॅरानाइट -८० अंश फॅरानाइट ---- योग्य तापमान ज्यामध्ये कोंबड्या आनंदी व उत्साही राहतात. वाढ चांगल्याप्रकारे होते. <br />ii) ---- ८१अंश फॅरानाइट - ८५ अंश फॅरानाइट ---- खाद्य खाण्याचे प्रमाण कमी होते व शरीरामध्ये खाद्याचे वजनात रूपांतर खूपच कमी प्रमाणात होते. <br />iii) ---- ८६ अंश फॅरानाइट - ९५ अंश फॅरानाइट ---- तापमान जसजसे ८६ अंश फॅरानाइटच्या वर जाते. तसतसे कोंबड्या खाद्य खाने २-३ टक्के कमी करतात. <br />iv) ---- ९६ अंश फॅरानाइट - १०० अंश फॅरानाइट ---- या तापमानात कोंबड्या आपले पंख पसरतात. खूप मोठ्या प्रमाणात उष्णता बाहेर टाकतात व यामुळे उष्माघात होतो व कोंबड्या दगावतात. <br />v) ---- १०१ अंश फॅरानाइट - त्यापेक्षा जास्त ---- या तापमानाला कोंबड्या दगावतात.</p> <h3 style="text-align: justify; ">तापमानाशी जुळवून घेण्यासाठी ब्रॉयलरचा प्रतिसाद</h3> <ul style="text-align: justify; "> <li><span>माणसाप्रमाणे घामग्रंथी नसल्यामुळे ब्रॉयलर जवळ खूप जास्त प्रमाणात पाणी पिणे हा एकमेव मार्ग असतो. </span></li> <li><span>खूप जास्त प्रमाणात वातावरणातील तापमानाशी जुळवून घेण्यासाठी ब्रॉयलर कोंबड्या त्यांच्या हालचाली थांबवतात. </span></li> <li><span>कोंबड्या भुश्यामध्ये विष्टा टाकतात जी त्याच्या शरीराच्या तापमानापेक्षा कमी असते. </span></li> <li><span>अयोग्य तापमानात (८० अंश फॅरानाइट) ब्रॉयलर त्यांची पंख व चोच उघडतात, याद्वारे ते जास्त प्रमाणात उष्ण व दमट हवा बाहेर टाकतात.</span></li> </ul> <h3 style="text-align: justify; ">उष्णतेचा ताण कमी करण्यासाठी उपाययोजना</h3> <p style="text-align: justify; ">i) पोल्ट्री फार्मचे नियोजन <br />ii) पाण्याचे नियोजन <br />iii) खाद्याचे नियोजन <br />iv) इतर नियोजन</p> <h4 style="text-align: justify; ">पोल्ट्री फार्मचे नियोजन</h4> <ul style="text-align: justify; "> <li><span>पोल्ट्रीची बांधकामाची दिशा उत्तर-दक्षिण असावी. त्यामुळे सूर्यप्रकाश सरळ फार्ममध्ये न पडल्याने तापमान जास्त वाढत नाही. </span></li> <li><span>दोन फार्ममधील अंतर कमीत कमी २० मीटर असावे. त्यामुळे चांगल्या पद्धतीने हवा खेळती राहते. </span></li> <li><span>पोल्ट्री फार्मच्या आजूबाजूने उंच व पसरट पाने असलेले वृक्ष लावावेत, यामुळे उन्हाच्या झळा कोंबड्यांना बसत नाहीत. </span></li> <li><span>पोल्ट्री फार्मचे छत गव्हाचा किंवा भाताचा कडबा किंवा उसाच्या पाल्याने झाकावे, यामुळे शेडमधील तापमान कमी राहते. </span></li> <li><span>शेडच्या छतामध्ये व भिंतीमध्ये २.६ ते ३.३ मी. अंतर ठेवावे. यामुळे हवा खेळती राहण्यास मदत होते. </span></li> <li><span>पोल्ट्री शेडच्या आजूबाजूने पांढरा कलर मारावा, यामुळे सूर्यप्रकाश परावर्तनास मदत होते.</span></li> </ul> <h4 style="text-align: justify; ">पाण्याचे व्यवस्थापन</h4> <ul style="text-align: justify; "> <li><span>एक पक्षी साधारणतः २ लिटर पाणी प्रत्येक किलोमागे पितात. ७० अंश फॅरानाइटला प्रत्येक १ अंश सीच्या तापमानवाढीला पक्षी ४ टक्के जास्त पाणी पितात. - साधारणतः खाद्य व पाणी यांचे १-२ असे प्रमाण असते. जेव्हा तापमान वाढ ९५ अंश फॅरानाइटपेक्षा जास्त असते, हेच प्रमाण उन्हाळ्यात १ः४ असे होते. </span></li> <li><span>पक्ष्यांना ४५ अंश फॅरानाइट ते ८० अंश फॅरानाइटमध्ये थंड पाणी पिणे आवडते. हेच लहान पिल्लांच्या बाबतीत थंड पाण्याबरोबर इलेक्ट्रॉलॅटिस द्यावेत जेव्हा ते हॅचरीतून फार्मवर आणले जातात. </span></li> <li><span>पाण्याची भांडी २५ टक्के वाढवावीत व दिवसातून ४-५ वेळा पाण्याची भांडी भरावीत व पाण्याचे तापमान शेडमधील वातावरणापेक्षा कमी असावे. </span></li> <li><span>स्वच्छ आणि निर्जंतूक पाण्याबरोबरच ०.२५ टक्के मीठ टाकावे, यामुळे पिण्याच्या पाण्याचे प्रमाण वाढते.</span></li> </ul> <h4 style="text-align: justify; ">खाद्याचे व्यवस्थापन</h4> <ul style="text-align: justify; "> <li><span>पक्षी सकाळी लवकर आणि संध्याकाळच्या वेळेस जास्त प्रमाणात खातात. त्या वेळेत त्यांना जास्त खाद्य द्यावे. </span></li> <li><span>१० टक्के खाद्याची भांडी वाढवावीत, यामुळे खाद्य खाण्याचे प्रमाण वाढते. </span></li> <li><span>३-३.५ टक्के कॅल्शियमची पातळी वाढवावी. </span></li> <li><span>साधारणपणे २०-३० टक्के जास्त प्रमाणात जीवनसत्व आणि ताणमुक्त मूलद्रव्ये द्यावीत. </span></li> <li><span>जीवनसत्व ए - ८००० आय यू आणि जीवनसत्व ई -२५० मि. ग्रॅ/ कि. यामुळे ताण कमी होण्यास मदत होते.</span></li> </ul> <h4 style="text-align: justify; ">इतर नियोजन</h4> <ul style="text-align: justify; "> <li><span>स्वच्छ व ताज्या भुश्याच्या २ इंच जाडीचा थर बनवून त्यावर दिवसातून २-३ वेळा साधारण पाणी शिंपडावे. </span></li> <li><span>पक्ष्यांची गर्दी होऊ न देता १० टक्के जास्त जागा प्रत्येक पक्षाला उन्हाळ्यात देणे गरजेचे आहे. </span></li> <li><span>कोंबड्यांची जागा बदलणे, त्यांना लसी टाेचणे अशी कामे रात्रीच्या वेळी करावीत. </span></li> <li><span>जास्त उन्हाचा ताण पक्ष्यांवर आल्यावर पक्ष्यांना २-३ मिनिटे पाण्यामध्ये बुडवावे. चोच आणि डोळे पाण्याच्या पातळीच्या बाहेर काढावे. </span></li> <li><span>पांढरा रंग, चुना इत्यादीचा वापर केल्यास २ अंश सीने तापमान कमी होते. </span></li> <li><span>खिडक्यांना बारदाने बसवावीत व दुपारच्या वेळेस ओली करावी. </span></li> <li><span>स्प्रिंगकलर फार्मच्या बाजूला किंवा शेजवर मारावे. </span></li> <li><span>एग्झाॅस फॅन एका बाजूला आणि Pal Cooling दुसऱ्या बाजूला (२०० फुट) यामुळे तापमान ८ अंश सेल्सअसने कमी होते. </span></li> <li><span>अशारितीने आपण उन्हाळ्यात कोंबड्यांचे नियोजन योग्यरित्या करू शकतो. </span></li> </ul> <br />शिकलगार नवाज, ८८०५२१७१४३. <br />(लेखक पशुसंवर्धन व दुग्धशास्त्र विभाग, पद्मभूषण वसंतदादा पाटील कृषी महाविद्यालय, आंबी (तळेगाव दाभाडे, ता. मावळ, जि. पुणे) येथे कार्यरत आहेत. <p style="text-align: justify; "> </p> <p style="text-align: justify; ">स्त्रोत: <a class="ext-link-icon external-link" href="http://www.agrowon.com/Agrowon/20140416/5725287756945353880.htm" target="_blank" title="external link to open in new window">अग्रोवन</a></p> <p style="text-align: justify; "><img alt="" title="" class="image-inline" src="https://static.vikaspedia.in/media/images_mr/agriculture/animal-husbandry/SakalAgrowonLogo.jpg" /></p> </div>