शेती

जल व मृद संधारण 

‘जलयुक्त’मुळे धुळवडच्या खडकाळ डोंगरांवर बागायती शेती

/agriculture/याहा-मोगी-माता-स्थानिक-बियाणे-संवर्धन-समिती

यहा मोगी माता स्थानिक बियाणे संवर्धन समिती, धडगाव, महाराष्ट्र ही वनस्पती जीनोम सेव्हियर कम्युनिटी अवॉर्डी आहे.

/agriculture/936947924940-93890292c902927940924-91593e939940-92e93e93993f92494092a91f-92b93f93294d92e94d938

या विभागात शेती व त्या संबंधी व्यवसाय यासंबंधी माहितीपटांची माहिती दिलेली आहे.

या विभागात पिक उत्पादनाच्या तंत्रज्ञाना बद्दल माहिती उपलब्ध आहे. यात पिकांचे उत्पादन कशा पद्धतीने वाढवता येईल, कुठल्या पद्धतीने पिके घ्यावीत, पिकांच्या योग्य वाढीचे तंत्रज्ञान कोणते, योग्य जमीन, हवामान याबद्दल माहिती देण्यात आली आहे.

/agriculture/हवामान-बदलाशी-जुळवून-घेणे-महाराष्ट्रातील-कुंभारवाडी-गावात-पीक-विविधता

महाराष्ट्रातील कुंभारवाडी येथील शेतकऱ्यांना, वाढत्या अनियमित हवामान परिस्थितीचा सामना करावा लागत होता, त्यांनी त्यांच्या पिकांमध्ये विविधता आणून यशस्वीरित्या अनुकूलन केले. या धोरणामुळे दुष्काळाच्या वर्षातही जोखीम कमी झाली, घरगुती अन्न सुरक्षा सुनिश्चित झाली आणि उत्पन्न मिळाले, जे योग्य विकास कार्यक्रमांद्वारे समर्थित असताना शेतकऱ्यांच्या लवचिकतेवर प्रकाश टाकते.

/agriculture/हवामान-अंदाज-आणि-पीक-नियोजनातील-स्थानिक-ज्ञानामागील-विज्ञान

 हा पेपर स्थानिक ज्ञानावर आधारित पारंपारिक हवामान अंदाज पद्धती आणि पीक नियोजनासाठी आधुनिक वैज्ञानिक दृष्टिकोनांचा छेदनबिंदू शोधतो, शाश्वत शेतीसाठी, विशेषतः भारतातील पाण्याच्या कमतरतेच्या प्रदेशांमध्ये, दोन्ही एकत्रित करण्याचे मूल्य अधोरेखित करतो. यशस्वी जलसंपत्ती व्यवस्थापन आणि हवामान बदलाशी जुळवून घेण्यासाठी महत्त्वपूर्ण धोरणे म्हणून समुदाय एकत्रीकरण आणि पाणी बजेटिंगवर या अभ्यासात भर देण्यात आला आहे. 

/agriculture/मोती-बाजरी-लागवड-उपयोग-आणि-पौष्टिक-मूल्य

आफ्रिका आणि भारतात उगवले जाणारे दुष्काळ सहन करणारे धान्य पीक, मोती बाजरी हे एक मुख्य अन्न आणि पशुखाद्य आहे, जे त्याच्या पौष्टिकतेसाठी आणि शुष्क प्रदेशांना अनुकूलतेसाठी मौल्यवान आहे. चालू संशोधन त्याचे लवचिकता आणि पौष्टिक गुणधर्म वाढविण्यावर लक्ष केंद्रित करते.

/agriculture/आंतरराष्ट्रीय-चहा-दिन

 दरवर्षी २१ मे रोजी आंतरराष्ट्रीय चहा दिन साजरा केला जातो. 

या विभागात कृषी बरोबरच पशुपालन, मत्स्यव्यवसाय, शेती पूरक इतर व्यवसाय या विभागातील यशस्वी झालेल्या व्यक्ती, गाव, महिला, संघटना यांची माहिती देण्यात आली आहे.

या विभागात वेगवेगळ्या कृषी संबधीत माहिती पुरवणारया संस्था,  कृषी संस्था, पशु संवर्धन आणि मत्स्यव्यवसाय उद्योग,   कृषी विज्ञान केंद्रे , नवप्रवर्तक शेतकरी,  शेतीविषयीचे  पोर्टल्स,  संबधित मंत्रालये, व्यापारी मंडळ याविषयीची माहिती आणि संपर्क तपशील  दिला आहे.

या विभागात शेती पूरक असलेले इतर व्यवसायांची माहिती देण्यात आली आहे. जसे रेशीम पालन, मधमाशी पालन, परसबाग, मशरूमचे उत्पादन, फळांची व फुलांची प्रकिया उत्पादने इ. माहिती देण्यात आली आहे.

मत्स्य व्यवसाय चिकाटीचा पण सोप्या स्वरूपाचा व्यवसाय आहे. वेगवेगळ्या पद्धतींनी हा व्यवसाय करता येतो. या विभागात या व्यवसायाविषयी तसेच  मासे किती प्रकारचे असतात, शेततळ्यात मासेमारी कशी करावी या बद्दल माहिती देण्यात आली आहे.

वरील विषयाव्यतिरिक्त येणारी शेतीविषयक माहिती या विभागात दिली आहे

शेती गुंतवणूक या विभागामाद्धे शेती अवजारे व उपकरणे, खते व कीटक नाशके, बी बियाणे, सिंचन पद्धती, हरितगृह इ. बद्दलची उपयुक्त माहिती दिलेली आहे.

या विभागात शेती आणि शेतीआधारित उपक्रमावर पतपुरवठा आणि विमा योजनांविषयी माहिती दिली आहे

/agriculture/फॉक्सटेल-बाजरी-इतिहास-वैशिष्ट्ये-लागवड-आणि-उपयोग

फॉक्सटेल बाजरी हे एक वार्षिक गवत आहे, जे चीनमध्ये उगम पावते, अन्न आणि खाद्यासाठी लागवड केले जाते, दुष्काळ सहनशीलता आणि पौष्टिक मूल्यासाठी ओळखले जाते. ते जागतिक स्तरावर वापरले जाते, विशेषतः आशिया आणि आफ्रिकेत, आणि हवामान बदल आणि कीटकांच्या आव्हानांना तोंड देते.

शेतीसाठी महत्वाचे असलेला व्यवसाय म्हणजे पशुपालन,  पशुपालन कसे करावे, पशूंची काळजी कशी घ्यावी, त्याचे आजार व औषधे कोणती याबद्दल या विभागात माहिती देण्यात आली आहे.

या विभागात शेती, फळबागा, पशुपालन, मत्स्यव्यवसाय, ग्रामविकास इत्यादींविषयी धोरणे आणि योजनांविषयी माहिती यामध्ये दिली आहे.

/agriculture/प्रोसो-बाजरी-इतिहास-लागवड-पौष्टिक-मूल्य-आणि-उपयोग

 प्रोसो बाजरी (पॅनिकम मिलिअसियम) हे दुष्काळ सहन करणारे धान्य पीक आहे जे त्याच्या कमी वाढीच्या हंगामासाठी आणि पौष्टिक फायद्यांसाठी ओळखले जाते, ज्यामुळे ते शाश्वत शेती आणि अन्न सुरक्षेसाठी मौल्यवान बनते, विशेषतः शुष्क प्रदेशांमध्ये. त्याचे अन्न, पशुखाद्य आणि माती सुधारणा यासह विविध उपयोग आहेत. 

/agriculture/दुष्काळी-परिस्थितीसाठी-पीक-व्यवस्थापन-धोरणे

 दुष्काळी परिस्थितीत पिकांचे व्यवस्थापन करण्यासाठी काळजीपूर्वक नियोजन, संसाधनांचा कार्यक्षम वापर आणि हंगामातील अनुकूल समायोजन यांचा समावेश असलेला एकात्मिक दृष्टिकोन आवश्यक आहे. या धोरणांची अंमलबजावणी करून, शेतकरी दुष्काळाचे नकारात्मक परिणाम लक्षणीयरीत्या कमी करू शकतात, उत्पादनाचे संरक्षण करू शकतात आणि त्यांच्या शेतीच्या कामकाजाची दीर्घकालीन शाश्वतता आणि लवचिकता वाढवू शकतात. 

शेती व हवामान यांच्या परस्पर संबंधांचे शास्त्र म्हणजेच शेती हवामान शास्त्र.  वातावरणातील बदल हे केव्हाही नियमित, मोजके किंवा सहज वर्तविता येणारे नसतात. 

/agriculture/92c93e91c93e93092a947920-92e93e93094d91594791f93f902917-93594d200d92f93593894d200d92593e-935-92490292494d93091c94d91e93e928

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93292f94191594d924-93693f93593e93091a94d92f93e-92f93693e928902-93593e922932940-92d94291c932-92a93e924933940

टंचाईच्या झळांनी धास्तावलेल्या जिल्ह्याला मिळाला आधार

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91794b902926941923947924940932-91c93293892e94392694d927940

सुरगाणा तालुक्यातील गोंदुणे या साडेसातशे लोकवस्तीच्या छोटेशा गावात जलसमृद्धी.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93293890292793e93092393e924942928-935940938-91793e935947-92893f91893e932940-93892e94392694d927940915921947

वर्धा जिल्ह्यात सुमारे 20 गावांमध्ये जलसंधारणाची, तर दहा गावांमध्ये एकात्मिक ग्राम संकल्पनेला पूरक विकासकामे लोकसहभागातून करण्यात आली 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91590292a93e93094d91f92e94790291f-92c902921940902917

रो.ह.यो अंतर्गत शेतकऱ्याच्या खाजगी जमिनीवर पाणलोट विकास कार्यक्रमातंर्गत मृद संधारणाचा परिणामकारक उपचार म्हणून राबविण्यास शासनाने मान्यता दिली आहे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93293893e92094d92f93e90291a947-93091594d937923-92d94291c93293e93893e920940-90693593694d200d92f915

भूजल उपसा वाढल्याने भूजल पातळी खालावली आहे. नाना प्रकारे मनुष्य पाण्याच्या शोधात भूगर्भात खोल-खोल शिरू लागला आहे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92a94392594d93594091a94d92f93e-90693094b91794d92f-93091594d93792393e93893e920940-93592893890293593094d927928-90693593694d92f915

लोकसंख्या विस्फोट, प्रदूषण, जंगलतोड, पर्यावरणाची नासाडी  विचारात घेऊन सन १९९२ मध्ये ‘रिओ दि जानेरो’ येथे पहिली वसुंधरा शिखर परिषद आयोजित करण्यात आली होती

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92c93e93093693f902917935947-93894b92894193694091a940-91c93293890293593094d92792893e924942928-92694193794d91593e93393e935930-92e93e924

जल-मृद संधारणाच्या कामातून पिण्याच्या पाण्याची तर सोय झालीच, त्यासोबतच वर्षभरात दोन ते तीन पिके शेतकरी घेऊ लागले आहेत.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92c93e92d933940-92c90292793e94d92f93e91a940-93890291893094d937-91793e92593e

राज्याच्या सीमेवरील लोकांना पाणी व समृध्दी देण्यासाठी नियोजित बाभळी बंधाऱ्याच्या रुपाने महाराष्ट्र शासनाने न्यायासाठी संघर्ष दिला.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c932938947935915-93294b91593893992d93e91793e92694d93593e930947-92d94291c932-93594d92f93593894d92593e92a92893e924940932-90592893e91593292894092f92494791a947-92893f93593e930923

समर्थ  जनसमुदाय व  पारिस्थितीकी  निर्मितीच्या  दिशेकडे  वाटचाल

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91794592c93f92f928-92c90292793e930947

पर्जन्यमान जादा असल्यामुळे लुज बोल्डर टिकु शकत नाहीत अशा ठिकाणी मृद व जलसंधारणाचे खात्रीचे नियोजनासाठी गॅबीयन बंधा-याची उपयुक्तता असते.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93292f94191594d92492e941933947-90992d94092794b90292191a940-93593e91f91a93e932-91f90291a93e90892e94191594d924940915921947

जलयुक्त शिवार अभियान उभीधोंड.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c94192894d92f93e-92d93e924-91693e91a93093e90291a940-92c93e902927-92694193094193894d924940

बांध हा मजगी /भात खाचराचा अत्यंत महत्वाचा भाग आहे. बांध अंशत: अथवा पुर्णपणे फुटल्याने, ढासळल्याने इ.मुळे खाचरामध्ये पुर्ण क्षमतेने पाणी साठत नाही किंवा अडले जात नाही व त्याचा भात पिकाचे उत्पादनावर परिणाम होत असल्याचे आढळून येत आहे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92194b902917930-90992493e93093e935930-93892e92a93e924933940924-926917921940-92c93e902927-91893e932923947

कोकण व पश्चिम महाराष्ट्रातील शेतक-यांच्या खाजगी जमिनीवर डोंगर उतारावर समपातळीत दगडी बांध घालण्याची कामे घेण्याबाबत शासनाने मान्यता दिलेली आहे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91793e93392f94191594d924-927930923-91793e93392f94191594d924-936947924-91092493f93993e93893f915-92893f93094d92392f

गाळयुक्त धरण, गाळयुक्त शेत  निर्णय या विषयक माहिती. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93892e94392694d92794091a93e-92e93e93094d917-91c93292f94191594d924-93693f93593e930

पावसाचे जास्तीत जास्त पाणी साठवणे आणि त्याचा वर्षभर पुरेल अशा पद्धतीने वापर करणे महत्वाचे होते. याच हेतून महाराष्ट्र शासनाने जलयुक्त शिवार अभियान योजनेचा शुभारंभ केला.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/201891c93292f94191594d924201992e941933947-92794193393592191a94d92f93e-91692191593e933-92194b90291793093e902935930-92c93e91793e92f924940-936947924940

सिन्नर तालुक्यातील धुळवड गावातील  जलयुक्त शिवार योजनेची यशोगाथा.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92892694091694b94d92f93e902924940932-91c93293894d92593e92893e90292493093e924942928-93693e93694d200d935924-91c93293892e94392694d927940-93691594d200d92f

दुष्काळी भागातील शेती शाश्‍वत व किफायतशीर करावयाची असेल, तर जलस्थलांतर करण्याशिवाय पर्याय नाही. अत्याधुनिक किफायतशीर शेतीसाठी पाणी हा एकच परवलीचा शब्द झाला आहे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91b94b91f94d92f93e-90692393f-93894092e93e92894d924-93694792491593094d200d92f93e90290293893e920940-93894291594d93794d92e-93893f90291a928

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c932-92e94392694d200c93890292793e93092393e93893e920940-91594b92392494d92f93e-91793592493e91a940-93293e917935921-91593093e935940

कुश गवत - हे गवत एक मीटरपर्यंत वाढते. हे बहुवार्षिक असल्याने खोड ताठ आणि दांडगे असते. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/905928918921-92691792193e90291a947-92c93e902927

पाणलोट क्षेत्रात वरच्या भागात ओघळ / घळीच्या पात्राची धुप थांबविण्यासाठी व घळशीर्ष सुरक्षीत करण्यासाठी अनगड दगडांचे बांध जास्त परिणामकारक आहेत. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92893e93293e92a93e92494d93093e92e92794d92f947-91c93293890292793e93092393e93893e920940-92c90292793e93093e-91593893e-92c93e90292793e93593e

नालापात्रामध्ये जलसंधारणासाठी बंधारा कसा बांधावा याबाबतची माहिती येथे देण्यात आलेली आहे. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93293890292a92693e-93593f92d93e917-91594b91592391a940-93894d92593f924940

जलसंपदा विभागाला (पूर्वीचा पाटबंधारे विभाग) १५० वर्षांचा उज्ज्वल इतिहास आहे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92e93e924940-90693094b91794d92f92693e92f915-90592894d92892893f93094d92e93f92494091a93e-92a93e92f93e

माती हा अत्यंत महत्त्वाचा पण नेहमीच दुर्लक्षित राहिलेला स्त्रोत आहे. या घटकाकडे जगभरातील लोकांचे लक्ष वेधणे तसेच मातीच्या संवर्धनाची असलेली गरज याबाबत जनजागृती करणेसाठी 5 डिसेंबर हा 'जागतिक मृदा दिन' म्हणून साजरा करण्यात येतो.


/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91592e940-91693094d91a93e91a947-92c90292793e930947-915938947-92c93e90292793e935947924

डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठाने हा बंधारा विकसित केला आहे. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92c94b926921928947-92a94193893293e-90593593094d93792394d93093894d924-91a93e-93693f91594d200d91593e

नाला खोलीकरण, रुंदीकरण, तसेच त्यावर बंधारा, अशी जलसंधारणाची छोटी कामे मोठ्या परिवर्तनाचे निमित्त कशी ठरतात, याचा आदर्श बोदड (जि. वर्धा) या गावाने घालून दिला आहे. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/मृदा-संधारण

मृदा संधारण : मृदा संधारण म्हणजेच शेतजमिनीचे धुपीपासून संरक्षण करणे. शेतजमिनीचे प्रमख कार्य म्हणजे विविध पिके निर्माण करणे. त्यासाठी शेतजमिनींचा योग्य वापर करून तिचा कस कायम राखणे अगत्याचे ठरते.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/935933923-92c90292793e93093e

प्रत्येक वर्षी गरजेनुसार शेतकरी दगड मातीचे कच्चे बंधारे घालून पाणी शेतात वळवुन पिकांना संरक्षित पाणी देतात, परंतू सदर मातीचे बंधारे दरवर्षी फुटतात.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92d94291c932-90692393f-93593093e93992e93f939940930

पावसाचा थेंब न्‌ थेंब कसा साठवता येईल, भूजल पातळीत कशी वाढ करता येईल या विषयाकडे आता गंभीरपणे पाहण्याची वेळ आली आहे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92d94192e93f917924-92c90292793e93093e

भुमिगत बंधारा म्हणजे उलटा मातीचा नाला बांध म्हणावयास हरकत नाही. ज्याप्रमाणे भुपृष्ठावरील पाणलोट अडवून त्याची साठवण करण्यासाठी नाला बांध घातले जातात त्याचप्रमाणे भुमिजलाचे प्रवाह अडवुन त्याची जलथरात साठवण करण्यासाठी भुमिगत बंधारे घातले जातात.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92a93e92393294b91f93e928947-906923932940-93593f91593e93893e91a940-91790291793e

ऊसतोडणी कामगारांच्या सुंदरवाडी (ता.पैठण, जि. औरंगाबाद) गावाने गावशिवारात पडणारा पावसाचा प्रत्येक थेंब अडविण्यासाठी धडपड केली. त्याची ही यशकथा.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/915943937940-91594d93794792494d93093e924940932-93893094d93593e902924-92a94d93093e91a940928-93893f90291a92893e91a93e-92a94193093e93593e-92e93f93393e93293e-93894093093f92f93e92e92794d92f947

सीरिया येथील युफेरटेस् या नदीकाठी वसलेल्या शहराचे उत्खनन सुरू असून, त्यामध्ये ६२०० वर्षांपूर्वीच्या थडग्यामध्ये शिस्टोसोमियासिस परजीवींची अंडी आढळली आहेत. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c92e93f928940924940932-92a94d930926942937923-91592e940-91593092394d92f93e924-91c94893593f915-91891f915-920930924940932-92e93992494d92494d93593e91a947

औद्योगीकरणामुळे क्रूड ऑइल आणि अन्य पेट्रोलियम घटकांचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93894c93092d-93691594d92493f92e93e928-92093f92c915-935-92494193793e930-93893f90291a928-92a92694d927924940

"सौरभ शक्तिमान" ठिबक व तुषार सिंचन पद्धती आयएसआय प्रमाणित असून, शासकीय अनुदानास पात्र आहे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91793e93392e94191594d924-91593e91c933940-91c93292f94191594d924-92a93e932916947921-93693f93093593e921947-935923940-92a93093f938930

‘गाळमुक्त धरण आणि गाळयुक्त शिवार’ योजनेचा पालखेडसह शिरवाडे गावातील शेतकऱ्यांनाही फायदा झाला आहे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92a93e92394d92f93e91a940-92a94d930924-91c93e92394292891a-93893f90291a92893e93893e920940-93593e92a93093e

पाणी परीक्षण करून टाकाऊ पाण्याचाही योग्य पद्धतीने वापर केल्यास भविष्यात जमिनीच्या व भूजलाच्या समस्या टाळता येतील.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93593f939940930-92a94192893094d92d930923-915938947-91593093e935947

विहीर पुनर्भरण कसे करावे याबाबतची माहिती येथे देण्यात आलेली आहे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92a93e92393294b91f-91594d93794792494d930-90692793e93093f924-92e943926-935-91c93293890292793e93092393e91a947-93593f93593f927-90992a91a93e930

शेती उत्पादनाठी प्रामुख्याने जमीन, पाणी व हवामान या महत्वाच्या नैसर्गेिक साधनसंपत्तीची अत्यंत आवश्यकता आहे

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92a93e92393294b91f-91593e92e93e902924942928-91d93e932947-93294b927935921947-91c93293894d93592f90292a94293094d923

सातारा जिल्ह्यात सर्वाधिक दुष्काळाच्या झळा माण तालुक्‍याला बसतात. सध्या या तालुक्‍यातील अन्य गावांना पाणीटंचाई भासत असताना लोधवडे गाव मात्र या परिस्थितीला अपवाद आहे. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93893e92e94293993f915-92a94d93092f92494d92893e924942928-93893e927932940-91c93293892e94392694d927940

इच्छा असेल तर मार्ग दिसतोच... अशीच काहीशी गोष्ट आंध्र प्रदेशातील फसलवाडी, व्यंकटाकिश्‍तीपूर, शिवमपेठ आणि छाखरियाल या गावांबाबत घडली.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93292f94191594d200d924-93693f93593e930-90592d93f92f93e92893e924-90593992e926928917930-90593594d200d935932

यश जलयुक्‍त शिवार अभियानाचे 537 गावांची जलस्‍वयंपूर्णतेकडे वाटचाल.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/917935924947-93293e93592394d92f93e91a940-90693593694d92f91592493e

वनीकरणामध्ये केवळ झाडे लावून भागणार नाही. फक्त झाडे लावली तर त्यांच्यामधून ज्या मोकळ्या जागा राहतात त्यातून जमिनीची धूप होत राहील, मातीतील ओलावा उडून जाईल

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93292f94191594d924-93693f93593e930-90592d93f92f93e92893e924942928-96e96d-93991c93e930-91f94093894090f92e-92a93e92394093893e92093e

सांगली जिल्ह्यात झालेल्या जलयुक्त शिवार योजनेच्या अंमलबजावणीचा घेतलेला हा आढावा.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91794b93894091694193094d926-93093e93794d91f94d93094092f-92a94d93091593294d92a93e91a93e-62-93991c93e930-263-93994791594d91f930-91594d93794792494d93093e93293e-93893f90291a928-93293e92d

मोखाबर्डी उपसासिंचन योजना कार्यान्वीत करुन 1498 हेक्टर व जून-2018 पर्यंत अतिरिक्त 7 हजार 250 हेक्टर क्षेत्रास सिंचनाचा लाभ देणे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/936947924924933947

शेतजमिनीच्या वरील बाजूस पावसाचे वाहून जाणारे पाणी आपत्कालीन वेळी पिकास उपलब्ध होण्याच्या दृष्टीने खोदलेल्या तळयास शेततळे असे म्हणतात.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93292b94793092d93092393e928947-92694c93292493e92c93e92691593093e90292893e-92e93f93393e932940-91593e92f92e91a940-91f94590291593092e94191594d924940

औरंगाबादपासून 15 किलोमीटरवर दौलताबाद हे सुमारे 15 हजार लोकवस्तीचं गाव आहे. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91594d93793e93092a921-91c92e940928-93894192793e93092394793893e920940-92e94b932-92893f91a93093e-92a92694d92792494091a940-92e93e93993f924940

ज्या जमिनीमध्ये चिकणमातीचे प्रमाण 35 टक्‍क्‍यांपेक्षा जास्त आहे, अशा जमिनीच्या निचऱ्यासाठी कमी खर्चिक मोल निचरा पद्धत आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरते. 


/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91594292a92893293f91593e-92a94192893094d92d930923915938947-91593093e935947

पावसाचे पाणी कूपनलिकेत सोडणे म्हणजेच कूपनलिका पुनर्भरण होय. कूपनलिकेजवळ नाला अथवा ओढ्याचे पाणी वळवावे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91793e93592493293e935-201891793e93392e94191594d9242019-90692393f-93693f93593e930-91d93e932947-201891c93292f94191594d9242019

नाशिक जिल्ह्यात चांदवड तालुक्यातील राजदेरवाडी गावात ‘गाळमुक्त धरण.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92694193794d91593e93393e924942928-91c93293890292a92894d928924947915921947-92e93093e92093593e92194d92f93e924-92493092191793594d93993e92391a93e-91c93293890292793e930923-92a94591f93094d928

मराठवाड्यातील कायम दुष्काळी शिरूरकासार तालुक्‍यातील तरडगव्हाण गावाने यंदा पाण्याचा टॅंकर नाकारला आहे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92a93e92393294b91f-93593f91593e938-90692393f-91c93293893e91594d93793092493e

वायु, अग्नी, जल, भूमी आणि आकाश यांना आपण पंचमहाभूते मानली आहेत. भारतीय संस्कृतीत त्यांना पवित्र आणि पूजनीय मानले आहे. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93593f939940930-92a93e92394093893e92093e-93593e92293293e-92893e92f91793e935-91d93e932947-91f94590291593092e94191594d924

विहीर पाणीसाठा वाढला नायगाव झाले टॅंकरमुक्त- या बद्दलची यशोगाथा येथे दिलेली आहे. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/मातीतील-सूक्ष्मजीव-कृषी-उत्पादकतेला-आकार-देणारे-एक-अदृश्य-जग

आमच्या पायाखालची माती जडापासून दूर आहे; ही एक जटिल आणि गतिमान परिसंस्था आहे जी जीवनाशी, विशेषतः सूक्ष्मजीवांसह आहे. जिवाणू, बुरशी, आर्किया आणि इतर सूक्ष्म जीवांचे हे गुंतागुंतीचे जाळे, ज्याला एकत्रितपणे माती मायक्रोबायोम म्हणून ओळखले जाते, वनस्पती आरोग्य आणि कृषी उत्पादकतेमध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. हे सूक्ष्मजीव केवळ निष्क्रिय रहिवासी नाहीत; ते पौष्टिक सायकलिंग, रोग दडपशाही आणि ताण सहनशीलतेमध्ये सक्रिय सहभागी आहेत, जे मुळांच्या विकासापासून पीक उत्पन्नापर्यंत सर्व गोष्टींवर प्रभाव टाकतात.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92a93e92393294b91f-91594d93794792494d930-93593f91593e938-91593e93094d92f91594d93092e

पाणलोट कार्यक्रमात वेळोवेळी विविध विभागांचा आणि गरजेनुरुप नवनविन उपचारांचा समावेश करुन या कार्यक्रमाची परिणामकारकता वाढविण्याचे प्रयत्न वेळोवेळी करण्यात आले. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93092c94d92c940-90992494d92a93e92692893593e92294093893e920940-91393293e93593e-93594d92f93593894d92593e92a928-92e93992494d92494d93593e91a947

रब्बीमध्ये जिरायतीसाठी जमिनीतील ओलावा अत्यंत महत्त्वाचा असून, अधिकाधिक ओलावा साठविण्यासाठी जल व मृद्‌ संधारणाच्या सोप्या बाबींचा अवलंब फायद्याचा ठरू शकतो. 


/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93293890292793e93092393e938939-93993f930935947-91793e935-93594391594d937-93293e917935921940924939940-90591794d930947938930

कोरेगाव तालुक्‍यातील हिवरे गावाने  गायरान जमिनीचा पुरेपूर वापर करीत त्यात सीताफळाची लागवड करून गावाच्या उत्पन्नात भर टाकण्याच्या दृष्टीने पावले टाकली आहेत. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c92e940928-92a940915-90593593894d92594792894193893e930-91593093e-92a93e923940-92893f92f94b91c928

संदर्भीय बाष्पपर्णोत्सर्जन हे एका विशिष्ट संदर्भीय पिकासाठी बाष्पीभवन व पर्णोत्सर्जनाद्वारा लागणाऱ्या पाण्याची गरज दर्शविते. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93e923942928-91894d92f93e-91c92e93f928940-91a94192891692194092f94191594d924-93994b92394d92f93e91a940-91593e930923947

चुनखडीयुक्त जमिनीमध्ये नत्र, स्फुरद, पालाशचे प्रमाण योग्य ठेवण्यासाठी विशेष काळजी घ्यावी लागते.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91593e92492a942930928947-90592894192d935932940-91c93293893e91594d93793092493e-91c93293892e94392694d927940

दोन सिमेंट नाला बांध व एका कोल्हापुरी बंधाऱ्यादरम्यान सुमारे नऊशे मीटर लांबीच्या नाल्याचे खोलीकरण, रुंदीकरण केल्यामुळे मौजे कातपूर (ता. जि. लातूर) येथे जलसुरक्षा निर्माण झाली आहे. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92c90292793e930947-92893e93293e-91694b93294091593092393e924942928-915947932940-92a93e92394091f90291a93e908935930-92e93e924

पाच वर्षांपूर्वी दुष्काळाच्या झळा सोसलेल्या करजगाव (ता. चाळीसगाव, जि. जळगाव) येथील ग्रामस्थांनी गावाजवळच्या डोंगरपट्ट्यातून उगम पावणाऱ्या नाथ नदीवर ठिकठिकाणी बंधारे बांधले. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91594193092393e91a940-92893f91793e-935-92a94192893094191c94d91c940935928

जमिनीच्या प्रकारानुसार, खोलीनुसार आणि उंचसखल भूरचनेुळे प्रत्येक ठिकाणी कुरणामध्ये वेगळी गवते आढळतात. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/90692693f93593e938940-93694792491594d92f93e90291a94d92f93e-91c94093592893e924-906932940-91c93293892e94392694d927940

नंदुरबार जिल्ह्यातील आदिवासी व दुर्गम भागातील शेतकऱ्यांना शाश्‍वत उपजीविका उपलब्ध होण्यासाठी राष्ट्रीय कृषी नवोन्मेषी प्रकल्प राबवण्यात आला. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93694792491c92e93f928940935930-91a93e93094d200d92f93e91a940-92a93f915947

दूधदूभत्याच्या व्यवसायासाठी चार्‍याचे उत्पादन करण्यासाठी पुढील गोष्टी आवश्यक असतात.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93593f939940930-92a94192893094d92d93092393e93893e920940-91594b923924940-93593f939940930-92893f93592193e935940

विहीर पुनर्भरणासाठी विहिरीपासून काही अंतरावर आठ फूट लांब, सहा फूट रुंद व सहा फूट खोलीचा खड्डा खणावा. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93292f94191594d924-93693f93593e93093293e-92e93f93393e932947-91793e93392e94191594d924-92793092393e91a947-92a93e92092c933

जलयुक्त शिवारला मिळाले गाळमुक्त धरणाचे पाठबळ - गोंदिया जिल्ह्यातील उपक्रम.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93292f94191594d924-93693f93593e930-92e941933947-91793e93593e924-91694793392490292f-92a93e923940

भारत हा शेती प्रधान देश असून खेड्यातील सर्व अर्थव्यवस्था शेती या उद्योगावरच अवलंबून आहे आणि शेती ही प्रामुख्याने निसर्गावर अवलंबून आहे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93292f94191594d200d924-93693f93593e930928947-92a94091592a92694d927924940-92c926932932940

कृषी विभागाचा पुढाकार, खंदरमाळवाडी जलस्‍वयंपूर्ण.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93e923942928-91894790a92f93e-93593894190292793093e-92693f92893e93593f93792f940

वसुंधरा दिन हा पर्यावरणविषयक कार्यक्रमांना पाठबळ देण्याचा पाया आहे. त्यामुळे पर्यावरण संवर्धनाच्या सार्वजनिक वचनबद्धतेला पुन्हा एकदा संजीवनी मिळते.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93593f92094d92093293593e921940-91593093e90291a94d92f93e-92893f93094d92793e93093e928947-93894191f93293e-92a93e92394092a94d93093694d200d928

एकीचे बळ आणि इच्छाशक्तीच्या जोरावर सोलापूर जिल्ह्यात माढा तालुक्‍यातील विठ्ठलवाडीच्या ग्रामस्थांनी पाणीप्रश्‍न सोडवण्याचा निर्धार केला. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91793e93094d921940924-92694b928936947-93994791594d200d91f930-93694792494093293e-92e93f93392494792f-91593e92f92e93894d93593094292a940-92a93e923940

राजकीय इच्छाशक्ती, लोकसहभाग आणि शासकीय योजनांचा मिलाफ सांगली जिल्ह्यातील गार्डी (ता. खानापूर) येथे झाला आहे. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93293993e928-92e93e92494091a947-92c93e902927

ओघळीचे रुंदीएवढया लांबीचा ओघळीमध्ये मातीचा बांध घातला जातो त्यास अर्दन स्ट्रक्चर असे म्हणतात.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92d93e93092493e924940932-92893f92e94d92e94d92f93e-92d94291c93293e924-93593f93793e930940-905902936

केंद्र शासनाच्या अखत्यारीतील ‘केंद्रीय भूजल मंडळ’ या संस्थेकडून (The Central Ground Water Board) देशभरातील विविध जिल्ह्यांमधील भूजल नमुन्यांचे परीक्षण करण्यात आले. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93592891693e924947-90692393f-91594193092393e90291a940-93894192793e93092393e

वनखात्याने कुरणांची सुधारणा करण्याचे काम 1980 पासून हाती घेतले आहे. यासाठी सधन तृणविकास, पश्‍चिम घाट विभाग स्थापन करण्यात आला.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92894893893094d91793f915-92c90292793e94d92f93e90291a93e-92a93094d92f93e92f-90992494d92492e

सिमेंट बंधारे बांधण्यासाठीचे खोदकाम करण्याऐवजी सिमेंट, वाळू, खडी आदींचा कसलाही संबंध येऊ न देता ३० नैसर्गिक बंधारे निर्माण करण्यात आले अाहेत.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93294b91593893992d93e91793e91a94d92f93e-91c94b93093e935930-92d93e917921940-91793e935-91d93e932947-92a93e92394092693e930

आंबेगाव तालुक्‍यातील भागडी गावाने (जि. पुणे) केवळ लोकसहभागाच्या बळावर दुष्काळ हटवून जलसंपन्नता साध्य केली आहे. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92a93094d92f93e935930923-92e93e928935940-90693094b91794d92f-935-91c94893592490292494d93091c94d91e93e928-903-90f915-92694393794d91f93f91594b928

सांडपाण्यातील कार्बनी पदार्थांचे विघटन करण्यासाठी आणि घन कार्बनी (उत्सृष्ट) पदार्थांवर प्रक्रिया करून कंपोस्ट खत तयार करण्यासाठी अलीकडील काळात अतिसूक्ष्म जैवतंत्रज्ञान वापरले जाते. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93894d92e93e93094d91f-92b94b928-91593092393e930-91c93293890292793e930923-91593e92e93e90291a940-92492a93e938923940

जलसंधारणाच्या कामांची माहिती अँड्राईड मोबाईलवर चित्रासह देणारी वि-मॉन- वसुंधरा मॉनिटरिंग विकसित करण्यात आली आहे. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92d94291c932-92a94192893094d92d930923-91593e93393e91a940-91793091c

महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील 80 टक्के पिण्यासाठीचा पाणीपुरवठा हा भूजलाद्वारे भागविला जातो

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/महाराष्ट्रातील-मृद-व-जलसंधारण

महाराष्टातील ३०७.५८ लाख हेक्टर भौगोलिक क्षेत्रापैकी १७४.७३ लाख हेक्टर क्षेत्र वहितींखाली आहे. यातील ८२ टक्के क्षेत्र पावसावर आधारित कोरडवाहू क्षेत्रात मोडते. 

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93694792492493394d92f93e91a947-92893f92f94b91c928-915938947-91593093e935947

शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतात उपलब्ध असलेल्या खोलगट भागात योग्य आकारमानाचे व आकाराचे शेततळे करावे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93592893093e908-92c90292793e930947-92a94d93093e92592e93f915-92a94d93092f92494d928

वरंध गावातील गावकरी वनराईच्या सहाय्याने १९९५ सालापासून दरवर्षी गावातील २ ओढ्यांवर एकंदर १२ वनराई बंधारे बांधतात.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92a94192893094d92e94b91c92394092c93094b92c930-91593093e-91590291f942930-92e94592a93f902917

उपग्रहाद्वारा जमिनीची पुनर्मोजणी करतानाच कंटूर मॅपिंगचे कामही होऊ शकते, असे यातील तज्ज्ञ सांगतात. तेेव्हा याबाबतही राज्य सरकारने जरूर विचार करायला हवा.


/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/92e93e923-92493e93294191594d200d92f93e924940932-90f915935940938-91793e93593e90292893e-92e93f93393e932940-91c93293894193091594d93793e

साखळी सिमेंट कॉंक्रिट बंधाऱ्यात साठलेल्या पाण्याने माण तालुक्‍यातील 21 गावांतील परिस्थिती बदलत आहे.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/91c93292f94191594d924-93693f93593e930928947-179-91793e935947-92c939930932940

जलयुक्त शिवार अभियान यशोगाथा.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93693f935923940-90992a93292c94d927-92a93e92394d92f93e91a93e-92493e93394792c902926-92e93e90292192393e930947-91793e935

उपलब्ध पाण्याच्या वापराचे काटेकोर नियोजन करणारे गाव म्हणून जालन्यातील शिवणी हे गाव ओळखले जाते.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923/93592191d93f930947-93693f93593e930-91c93294192f91594d924

सिन्नर तालुक्यातील वडझिरे गावात जलुयक्त शिवार योजना आणि ‘गाळमुक्त धरण, गाळयुक्त शिवार’ योजना प्रभावीपणे राबविली.

/agriculture/91c932-935-92e943926-93890292793e930923

या विभागात जल व मृद संधारणा ची माहिती व पाणलोट क्षेत्र विकास म्हणजे काय? याबद्दल माहिती दिली आहे.