अटल इनोव्हेशन मिशन (AIM) हा NITI आयोगाने 2016 मध्ये देशभरात नावीन्य आणि उद्योजकतेला प्रोत्साहन देण्यासाठी स्थापन केलेला एक प्रमुख उपक्रम आहे. शाळा, विद्यापीठ, संशोधन संस्था, एमएसएमई आणि उद्योग स्तरावर देशभरात नावीन्यपूर्ण आणि उद्योजकतेची परिसंस्था निर्माण करणे आणि प्रोत्साहन देणे हे AlM चे उद्दिष्ट आहे. अटल इनोव्हेशन मिशनमध्ये खालील दोन मुख्य कार्ये आहेत: स्वयं-रोजगार आणि प्रतिभा वापराद्वारे उद्योजकता प्रोत्साहन, ज्यामध्ये नवोदितांना यशस्वी उद्योजक बनण्यासाठी समर्थन आणि मार्गदर्शन केले जाईल. इनोव्हेशन प्रमोशन :- एक व्यासपीठ प्रदान करण्यासाठी जिथे नाविन्यपूर्ण कल्पना निर्माण होतात. अंमलबजावणी रचना AIM कडे देशात नवनिर्मितीला प्रोत्साहन आणि समर्थन देण्यासाठी अनेक कार्यक्रम आहेत. अटल टिंकेरींग लॅब शाळांमध्ये सर्जनशील, नाविन्यपूर्ण विचारांना चालना देण्यासाठी. शालेय स्तरावर, AIM देशभरातील सर्व जिल्ह्यांमध्ये अत्याधुनिक अटल टिंकरिंग लॅब (ATL) स्थापन करत आहे ही ATL 1000-1500 स्क्वेअर फूटची समर्पित नवनवीन कार्यक्षेत्रे आहेत जिथे 3D प्रिंटर, रोबोटिक्स, इंटरनेट ऑफ थिंग्ज (IoT), मिनिएच्युराइज्ड इलेक्ट्रॉनिक्स यांसारख्या नवीनतम तंत्रज्ञानावरील डू-इट-योरसेल्फ (DIY) किट्स 20 लाख रुपयांच्या अनुदानातून स्थापित केल्या आहेत.सरकार जेणेकरुन इयत्ता VI ते इयत्ता XII पर्यंतचे विद्यार्थी या तंत्रज्ञानाशी जुळवून घेऊ शकतील आणि या तंत्रज्ञानाचा वापर करून नाविन्यपूर्ण उपाय तयार करण्यास शिकू शकतील. हे देशभरातील लाखो विद्यार्थ्यांमध्ये समस्या सोडवणारे, नाविन्यपूर्ण विचार तयार करण्यास सक्षम करेल. केवळ अनुदानापेक्षा, ATL कार्यक्रम विद्यार्थी आणि शिक्षकांना त्यांच्या समुदायातील आणि आसपासच्या समस्या ओळखण्यात आणि कार्यक्रमाची उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी ATL तंत्रज्ञानाचा फायदा घेऊन नाविन्यपूर्ण उपाय तयार करण्यासाठी ऑन-द-ग्राउंड उपक्रम हाती घेत आहे. प्रत्येक शाळेमध्ये शाळेद्वारे नियुक्त केलेला ATL प्रभारी तसेच ATL विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यासाठी संबंधित मार्गदर्शक असतील. आजपर्यंतच्या सर्व ATL चार्जेसना AIM आणि त्याच्या भागीदारांमार्फत प्रशिक्षण मिळाले आहे. AICTE (ऑल इंडिया कौन्सिल ऑफ टेक्निकल एज्युकेशन) देखील AIM सोबत भागीदारी करत आहे जेणेकरून शाळेच्या जवळची विद्यापीठे देखील ATL विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करू शकतील. अटल इनोव्हेशन टिंकरिंग चॅलेंजेस नियमितपणे शाळेत तसेच AIM द्वारे दर महिन्याला आयोजित केले जातात जेणेकरून विद्यार्थी त्यांच्या समुदायातील आणि देशातील समस्या सोडवण्यासाठी नाविन्यपूर्ण उपाय तयार करण्यात सक्रिय सहभाग घेतील प्रत्येक शाळेला देशातील प्रत्येक जिल्ह्यात किमान एक किंवा अधिक अटल टिंकरिंग लॅब मध्ये प्रवेश मिळावा, तसेच देशभरातील राज्यांच्या शिक्षण मंत्रालयांच्या मदतीने त्याच प्रमाणात वाढ करण्याचा दृष्टीकोन आहे. तसेच सरकारी/सरकारी अनुदानित शाळा, आणि मुलींच्या शाळा, ईशान्य आणि डोंगराळ जिल्ह्यातील शाळांना ATL निवडींच्या विचारात विशेष प्राधान्य मिळते. अधिक जाणून घेण्यासाठी अटल incubators विद्यापीठे आणि उद्योगांमध्ये उद्योजकतेला प्रोत्साहन देणे. विद्यापीठ, एनजीओ, एसएमई आणि कॉर्पोरेट उद्योग स्तरावर, एआयएम जागतिक दर्जाचे अटल इनक्यूबेटर (एआयसी) स्थापित करत आहे जे देशातील प्रत्येक क्षेत्रात/राज्यात शाश्वत स्टार्टअप्सच्या यशस्वी वाढीस चालना देऊन सक्षम करेल, ज्यामुळे उद्योजक आणि रोजगार निर्मात्यांना प्रोत्साहन मिळेल. त्याद्वारे देशातील उद्योजक आणि रोजगार निर्मात्यांना प्रोत्साहन देणे आणि भारतातील आणि जागतिक स्तरावर लागू असलेल्या व्यावसायिक आणि सामाजिक उद्योजकता संधींना संबोधित करणे शक्य होतील. एआयएम विद्यमान इनक्यूबेटर्सना त्यांचे कार्य वाढवण्यासाठी समर्थन देखील प्रदान करत आहे. ग्रीनफिल्ड इन्क्युबेटर उभारण्यासाठी किंवा विद्यमान इन्क्युबेटर ला स्केलिंग अप करण्यासाठी AIM यशस्वी अर्जदारांना 10 कोटी रुपयांपर्यंतचे अनुदान देत आहे. कल्पना अशी आहे की 110 नामांकित स्मार्ट शहरांपैकी प्रत्येकाने आणि प्रत्येक राज्यातील शीर्ष 5-10 शैक्षणिक/औद्योगिक संस्थांनी जागतिक दर्जाचे इनक्यूबेटर असावेत जे तरुण/स्टार्टअप समुदायांना विद्यापीठे/उद्योगांमध्ये नवीन निर्माण करण्याची संधी देईल. महिलांच्या नेतृत्वाखालील इनक्यूबेटर आणि उद्योजकीय स्टार्टअप्सना AIM द्वारे जोरदार प्रोत्साहन दिले जाते. येथे पुन्हा, दीर्घकालीन दृष्टीकोन ठेवून इतर मंत्रालये/राज्ये/क्षेत्रे/सार्वजनिक क्षेत्रातील संस्थांच्या मदतीने वाढवणे हा असेल कारण भारतात हजारो रोजगार निर्माते निर्माण करण्यासाठी हे महत्त्वाचे ठरेल. अधिक जाणून घेण्यासाठी अटल समुदाय नवीनता केंद्र भारतातील टियर 2, टियर 3 शहरे, महत्वाकांक्षी जिल्हे, आदिवासी, डोंगराळ आणि किनारी भागांसह तंत्रज्ञानाच्या नेतृत्वाखालील नवोपक्रमाच्या फायद्यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी, AIM अद्वितीय भागीदारी आधारित मॉडेलसह अटल कम्युनिटी इनोव्हेशन सेंटर्सची स्थापना करत आहे . एआयएम ACIC च्या त्या भागीदाराला 2.5 कोटी रुपयांपर्यंत अनुदान देईल ,जो भागीदार समान किंवा जास्त जुळणारा निधी सिद्ध करेल अधिक जाणून घेण्यासाठी अटल नवं भारत आणि अटल भव्य आव्हाने सामाजिक आणि व्यावसायिक प्रभावासाठी तंत्रज्ञान आधारित नवकल्पना आणि उत्पादन निर्मितीला प्रोत्साहन देण्यासाठी. अटल न्यू इंडिया चॅलेंज / अटल ग्रँड चॅलेंज हे राष्ट्रीय महत्त्व असलेल्या विशिष्ट क्षेत्रांमध्ये आणि क्षेत्रांमध्ये सुरू केले जात आहेत - जसे की अक्षय ऊर्जा, ऊर्जा साठवण, हवामान-स्मार्ट अचूक शेती, सार्वत्रिक पेयजल, स्वच्छ भारत, वाहतूक, शिक्षण, रोबोटिक वापरून आरोग्यसेवा, IOT तंत्रज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, ब्लॉक-चेन, संवर्धित आणि आभासी वास्तव, बॅटरी तंत्रज्ञान इ. यशस्वी अर्जदारांना अटल न्यू इंडिया चॅलेंजसाठी 1 कोटी रुपयांपर्यंतचे अनुदान आणि अटल ग्रँड चॅलेंजसाठी 30 कोटी रुपयांपर्यंतचे मोठे अनुदान मिळेल. एआयएम कॉर्पोरेट्स आणि इतर संस्थांसोबत विविध क्षेत्रातील नवीन उत्पादन आणि सेवा विकासाला चालना देण्यासाठी अशी आव्हाने सुरू करण्यासाठी भागीदारी करत आहे. अधिक जाणून घेण्यासाठी बदलाचे मार्गदर्शक - उद्योग, शिक्षण, सरकार, जागतिक सहयोग नवोन्मेषाची दोलायमान परिसंस्था सक्षम करण्यासाठी, AIM सरकार, शैक्षणिक संस्था, उद्योग, व्यक्ती आणि सामाजिक केंद्रीत स्वयंसेवी संस्था यांच्यात सक्रिय सहकार्याला प्रोत्साहन देत आहे. AIM ने व्यावसायिक आणि उद्योग समुदायातील मेंटॉर इंडिया नावाचे भारतातील सर्वात मोठे मेंटॉरिंग नेटवर्क स्थापित केले आहे जे अटल टिंकरिंग लॅब आणि AIC इनक्यूबेटर्स/स्टार्टअप्समध्ये मार्गदर्शक विद्यार्थ्यांना मदत करू शकतात विविध AIC मध्ये पात्र मार्गदर्शक नियुक्त केले जातील. या उपक्रमांना जवळून मार्गदर्शन आणि यश मिळावे यासाठी अनेक उद्योग नेते आणि कॉर्पोरेट संस्थांनी त्यांच्या आसपासच्या भागात ATL/AICs स्वीकारण्यासाठी स्वेच्छेने काम केले आहे. एआयएम APAC, युरोप, यूके, यूएसए, आफ्रिका आणि लॅटिन अमेरिकन देशांमधील इतर देशांमध्ये नाविन्यपूर्ण प्रणाली आणि संस्थांसह सहयोग स्थापित करण्यासाठी सक्रियपणे कार्य करत आहे. अधिक जाणून घेण्यासाठी आत्मनिर्भर भारत ARISE-ANIC आत्मनिर्भर भारत ARISE-ANIC कार्यक्रम हा संशोधन आणि नवनिर्मितीला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि भारतीय स्टार्टअप्स आणि एमएसएमईची स्पर्धात्मकता वाढवण्यासाठी राष्ट्रीय उपक्रम आहे आत्मनिर्भर भारत ARISE-ANIC कार्यक्रमाचे उद्दिष्ट संशोधन, नवकल्पना आणि क्षेत्रीय समस्यांवर नाविन्यपूर्ण उपाय सुलभ करण्यासाठी सन्माननीय मंत्रालये आणि संबंधित उद्योगांशी सक्रियपणे सहकार्य करणे आहे. आत्मनिर्भर भारत ARISE-ANIC चॅलेंज स्टेटमेंटमध्ये 5 मंत्रालयांकडील 15 फोकस आव्हाने समाविष्ट आहेत अधिक जाणून घेण्यासाठी अभिप्रेत लक्ष्य AIM द्वारे साध्य होणारी उद्दिष्टे खालील प्रमाणे :- 10000 अटल टिंकरिंग लॅब (ATLs) ची स्थापना करणे, 101 अटल उष्मायन केंद्रे (AICs) स्थापन करणे, 50 अटल कम्युनिटी इनोव्हेशन सेंटर्स (ACICs) स्थापन करणे आणि अटल न्यू इंडिया चॅलेंजच्या माध्यमातून 200 स्टार्टअप्सना सपोर्ट करणे. रु. 2000+ कोटीचा एकूण अर्थसंकल्पीय खर्च स्थापनेच्या प्रक्रियेत आणि लाभार्थ्यांना आधार देण्यासाठी केला जाईल. अधिक माहिती साठी AIM स्रोत: नीति आयोग