केंद्र सरकारने राष्ट्रीय पेन्शन प्रणाली (एनपीएस) अंतर्गत एनपीएस अंतर्गत येणाऱ्या केंद्र सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी एक पर्याय म्हणून युनिफाइड पेन्शन योजना (यूपीएस) सुरू केली आहे जेणेकरून त्यांना निवृत्तीनंतर खात्रीशीर पेमेंट मिळू शकेल. ही एक 'निधी-आधारित' पेमेंट प्रणाली आहे जी निवृत्त व्यक्तीला मासिक पेमेंट देण्यासाठी (कर्मचारी आणि नियोक्ता (केंद्र सरकार) दोघांकडून) लागू योगदानाच्या नियमित आणि वेळेवर संचय आणि गुंतवणूकीवर अवलंबून असते. एकीकृत पेन्शन योजना १ एप्रिल २०२५ पासून कार्यान्वित होईल. पात्रता आणि पेन्शन गणना यूपीएससाठी कोण पात्र आहे? एनपीएस अंतर्गत येणारे केंद्र सरकारी कर्मचारी राष्ट्रीय पेन्शन प्रणाली अंतर्गत यूपीएससाठी त्यांचा पर्याय सादर करण्यास पात्र आहेत. निकषांमध्ये हे समाविष्ट आहे: निवृत्तीच्या तारखेपासून, किमान १० वर्षांची पात्रता सेवा पूर्ण केल्यानंतर निवृत्ती वेतनावर; अशा निवृत्तीच्या तारखेपासून FR 56 (j) च्या तरतुदींनुसार (जे केंद्रीय नागरी सेवा (वर्गीकरण, नियंत्रण आणि अपील) नियम, 1965 अंतर्गत दंड नाही) निवृत्तीच्या बाबतीत; आणि किमान २५ वर्षांच्या पात्रता सेवा कालावधीनंतर स्वेच्छा निवृत्तीच्या बाबतीत, जर सेवा कालावधी निवृत्तीपर्यंत चालू राहिला असता तर अशा कर्मचाऱ्याने निवृत्ती घेतल्याच्या तारखेपासून. यूपीएस अंतर्गत कर्मचाऱ्याची पात्रता सेवा कोण ठरवेल? निवृत्ती/निवृत्तीच्या वेळी, यूपीएस पर्यायाअंतर्गत कर्मचाऱ्याची पात्रता सेवा, तो जिथे कार्यरत आहे त्या कार्यालय प्रमुखाद्वारे निश्चित केली जाईल. एकदा मी यूपीएस निवडल्यानंतर माझ्या पेन्शन योजनेचा पर्याय बदलू शकतो का? जर एखाद्या कर्मचाऱ्याने UPS पर्याय निवडला, तर त्याच्या सर्व अटी आणि शर्ती निवडल्या गेल्या आहेत असे मानले जाईल आणि एकदा वापरल्यानंतर असा पर्याय अंतिम असेल. UPS अंतर्गत खात्रीशीर पेमेंट कसे मोजले जाते? पूर्ण खात्रीशीर पेमेंटचा दर निवृत्तीपूर्वी लगेचच १२ मासिक सरासरी मूळ वेतनाच्या ५०% असेल. किमान २५ वर्षांच्या पात्रता सेवेनंतर पूर्ण खात्रीशीर पेमेंट देय असेल. कमी पात्रता सेवा कालावधीच्या बाबतीत, प्रमाणानुसार पेमेंट स्वीकार्य असेल. १० वर्षे किंवा त्याहून अधिक पात्रता सेवेनंतर निवृत्ती असल्यास दरमहा १०,००० रुपयांची किमान हमी पेमेंट निश्चित केली जाईल, जर वेळेवर आणि नियमित योगदान जमा केले गेले असेल आणि पैसे काढले जाणार नाहीत. किमान २५ वर्षांच्या पात्रता सेवेनंतर स्वेच्छा निवृत्तीच्या बाबतीत, जर कर्मचारी सेवेत राहिला असता तर ज्या तारखेपासून निवृत्त झाला असता त्या तारखेपासून खात्रीशीर पेमेंट सुरू होईल. UPS अंतर्गत कुटुंबाला किती रक्कम मिळते? जर निवृत्तीनंतर पेआउट धारकाचा मृत्यू झाला तर, त्याच्या मृत्यूपूर्वी पेआउट धारकाला मान्य असलेल्या पेआउटच्या ६०% च्या दराने कुटुंब पेआउट कायदेशीररित्या विवाहित जोडीदाराला (निवृत्तीच्या तारखेला किंवा स्वेच्छा निवृत्तीच्या तारखेला किंवा लागू असलेल्या FR ५६(j) अंतर्गत निवृत्तीच्या तारखेला कायदेशीररित्या विवाहित जोडीदार) हमी दिली जाईल. कोणत्या परिस्थितीत केंद्र सरकारी कर्मचाऱ्यांना UPS अंतर्गत खात्रीशीर पेमेंटचा पर्याय उपलब्ध होणार नाही? खालील परिस्थितीत केंद्र सरकारी कर्मचाऱ्यांना UPS अंतर्गत खात्रीशीर पेमेंटचा पर्याय उपलब्ध असणार नाही: जर एखादा कर्मचारी १० वर्षांच्या सेवेपूर्वी निवृत्त होत असेल तर, निवृत्तीच्या तारखेपासून. कर्मचाऱ्याला सेवेतून काढून टाकणे किंवा बडतर्फ करणे किंवा राजीनामा देणे झाल्यास. यूपीएस अंतर्गत महागाई संरक्षणासाठी काही तरतूद आहे का? महागाई सवलत हमी दिलेल्या पेमेंटवर आणि कुटुंबाच्या पेमेंटवर उपलब्ध असेल, जसे की परिस्थिती असेल. महागाई सवलत ही सेवा देणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना लागू असलेल्या महागाई भत्त्याप्रमाणेच तयार केली जाईल. महागाई सवलत फक्त पेमेंट सुरू झाल्यावरच देय असेल. निवृत्तीवेतनाच्या वेळी केंद्र सरकारच्या निवृत्त कर्मचाऱ्यांना खात्रीशीर पेमेंट व्यतिरिक्त काही अतिरिक्त लाभ मिळू शकतात का? प्रत्येक पूर्ण केलेल्या सहा महिन्यांच्या पात्र सेवेसाठी मासिक वेतनाच्या (मूलभूत वेतन + महागाई भत्ता) १०% दराने निवृत्ती वेतनावर एकरकमी रक्कम दिली जाईल. म्हणजेच एकरकमी रक्कम = (𝟏 /𝟏𝟎 X एकूण वेतन) XL (जिथे L म्हणजे व्यक्तीच्या पेन्शन कॉर्पसमध्ये योगदानासाठी महिन्यांच्या संख्येवर आधारित सहा महिन्यांच्या पूर्ण झालेल्या सेवेच्या वर्षांची संख्या) शिवाय, एकरकमी देयकाचा निश्चित केलेल्या पेमेंटच्या प्रमाणात परिणाम होणार नाही. यूपीएस अंतर्गत कर्मचारी आणि केंद्र सरकारच्या योगदानाचा दर किती आहे? कर्मचाऱ्यांचे योगदान (मूलभूत वेतन + महागाई भत्ता) च्या १०% असेल. केंद्र सरकारचे योगदान देखील (मूलभूत वेतन + महागाई भत्ता) च्या १०% असेल. दोन्ही प्रत्येक कर्मचाऱ्याच्या वैयक्तिक निधीत जमा केले जातील. शिवाय, केंद्र सरकार UPS पर्याय निवडलेल्या सर्व कर्मचाऱ्यांच्या (मूलभूत वेतन + महागाई भत्ता) अंदाजे ८.५% अतिरिक्त योगदान एकत्रित आधारावर पूल निधीत देईल. अतिरिक्त योगदान UPS पर्यायाअंतर्गत खात्रीशीर पेमेंटला समर्थन देण्यासाठी आहे. यूपीएस अंतर्गत बेंचमार्क कॉर्पस UPS अंतर्गत बेंचमार्क कॉर्पस मूल्य कसे मोजले जाईल? 'बेंचमार्क कॉर्पस' मूल्याची गणना पेन्शन फंड रेग्युलेटरी अँड डेव्हलपमेंट अथॉरिटी (PFRDA) द्वारे निश्चित केल्यानुसार, खालील गृहीतके ठेवून केली जाईल, म्हणजे: योजनेअंतर्गत लागू असलेल्या कर्मचाऱ्यांकडून तसेच नियोक्त्याकडून नियमित योगदान, पात्रता सेवेच्या प्रत्येक महिन्यासाठी प्राप्त केले जाते; जर योगदान गहाळ झाले असेल तर, पीएफआरडीए द्वारे निश्चित केले जाणारे योग्य मूल्य नियुक्त केले जाईल; आणि अशा योगदानाची गुंतवणूक पीएफआरडीएने परिभाषित केलेल्या गुंतवणुकीच्या 'डिफॉल्ट पॅटर्न'नुसार केली जाईल. वैयक्तिक निधी तसेच एकत्रित निधीच्या व्यवस्थापनासाठी काय तरतुदी असतील? कर्मचारी केवळ वैयक्तिक निधीसाठी गुंतवणूक पर्याय वापरू शकतो. अशा गुंतवणूक पर्यायांचे नियमन पीएफआरडीए करेल. पीएफआरडीए वेळोवेळी गुंतवणुकीचा 'डिफॉल्ट पॅटर्न' परिभाषित करू शकते. जर कर्मचारी वैयक्तिक निधीवर गुंतवणूक पर्याय वापरत नसेल, तर गुंतवणुकीचा 'डिफॉल्ट पॅटर्न' लागू होईल. केंद्र सरकारच्या अतिरिक्त योगदानाद्वारे तयार केलेल्या पूल कॉर्पससाठी गुंतवणूकीचे निर्णय पूर्णपणे केंद्र सरकारकडे असतील. जर कर्मचाऱ्याच्या वैयक्तिक निधीचे मूल्य/युनिट्स बेंचमार्क निधीच्या मूल्य/युनिट्सपेक्षा जास्त असतील, तर ग्राहकाने निवडलेल्या गुंतवणूकीच्या निवडीमुळे (डिफॉल्ट योजनेव्यतिरिक्त) जमा झालेल्या अतिरिक्त रकमेचे काय उपचार केले जातील? निवृत्ती/निवृत्तीच्या वेळी, UPS अंतर्गत कर्मचारी वैयक्तिक निधीमधील मूल्य किंवा युनिट्सचे पूल कॉर्पसमध्ये हस्तांतरण करण्यास अधिकृत करेल, जे निश्चित पेआउट अधिकृत करण्यासाठी बेंचमार्क निधीच्या मूल्याच्या किंवा युनिट्सच्या समतुल्य असेल. जर वैयक्तिक निधीचे मूल्य किंवा युनिट्स बेंचमार्क निधीच्या मूल्यापेक्षा किंवा युनिट्सपेक्षा जास्त असतील, तर कर्मचारी बेंचमार्क निधीच्या समतुल्य मूल्य/युनिट्सचे हस्तांतरण करण्यास अधिकृत करेल आणि वैयक्तिक निधीमधील उर्वरित रक्कम कर्मचाऱ्याला जमा केली जाईल. जर कर्मचाऱ्याच्या वैयक्तिक निधीचे मूल्य/युनिट्स बेंचमार्क निधीच्या मूल्य/युनिट्सपेक्षा कमी असतील, तर ग्राहकाने निवडलेल्या गुंतवणूक पर्यायामुळे (डिफॉल्ट योजनेव्यतिरिक्त) तूट रकमेचे काय उपचार केले जातील? निवृत्ती/निवृत्तीच्या वेळी, UPS अंतर्गत कर्मचारी वैयक्तिक निधीतील मूल्य किंवा युनिट्स निश्चित पेमेंटसाठी बेंचमार्क निधीच्या मूल्याच्या किंवा युनिट्सच्या समतुल्य पूल निधीमध्ये हस्तांतरित करण्यास अधिकृत करेल. जर वैयक्तिक निधीचे मूल्य/युनिट्स बेंचमार्क निधीच्या मूल्यापेक्षा किंवा युनिट्सपेक्षा कमी असतील, तर कर्मचाऱ्याला ही तफावत भरून काढण्यासाठी अतिरिक्त योगदानाची व्यवस्था करण्याचा पर्याय असेल. यूपीएस अंतर्गत ग्राहकांना त्यांच्या वैयक्तिक निधीची युनिट्स/मूल्याच्या बाबतीत (त्यांच्या गुंतवणूक पर्यायासह किंवा त्याशिवाय) माहिती देण्यासाठी काही यंत्रणा असेल का? कर्मचाऱ्याच्या गुंतवणूक पर्यायांसह वैयक्तिक निधीतील मूल्य किंवा युनिट्स अशा कर्मचाऱ्याला वेळोवेळी कळवले जातील. यासोबतच, २४.०१.२०२५ रोजीच्या यूपीएसवरील अधिसूचनेच्या परिच्छेद ५ नुसार गणना केलेल्या कर्मचाऱ्याशी संबंधित बेंचमार्क निधीचे मूल्य किंवा युनिट्स देखील कर्मचाऱ्याला कळवले जातील. माजी निवृत्त आणि एनपीएस एनपीएसच्या माजी निवृत्तीवेतनधारकांना यूपीएस अंतर्गत लाभ दिला जाईल का? यूपीएसच्या तरतुदी, आवश्यकतेनुसार बदल करून एनपीएसच्या भूतकाळातील निवृत्तांना देखील लागू असतील, ज्यांनी यूपीएस कार्यान्वित होण्याच्या तारखेपूर्वी निवृत्ती घेतली आहे. यूपीएस लाभांच्या उद्देशाने एनपीएसच्या भूतकाळातील निवृत्त व्यक्तींच्या केसेस कशा विचारात घेतल्या जातील? एनपीएसमधून निवृत्त झालेल्यांना सार्वजनिक भविष्य निर्वाह निधी (पीपीएफ) दरांनुसार व्याजासह मागील कालावधीची थकबाकी दिली जाईल. पीएफआरडीएने निश्चित केल्यानुसार, अशा निवृत्त कर्मचाऱ्यांसाठी मासिक टॉप-अप रक्कम, त्यांनी काढलेले पैसे आणि त्यांना दिलेली वार्षिकी समायोजित केल्यानंतर दिली जाईल. स्रोत: अर्थ मंत्रालय संबंधित संसाधने एकात्मिक पेन्शन योजनेवरील राजपत्र अधिसूचना